Wat betekent 'TROTS' voor jou? Mag het wel? Is het goed of slecht?

* Waarom vinden we sommige vormen van trots nastrevenswaardig en andere niet? 

* Voor het christendom was het een HOOFDZONDE. 

Trots heeft oorlogen veroorzaakt, maar kan evengoed een motivatie zijn om de wapens neer te leggen. Marcolm X!

* Evolutionaire psychologen beschrijven trots als een succesvolle intimidatietactiek, maar we hebben zelden een hoge dunk van iemand die te OPENLIJK TROTS is. We waarderen NEDERIGHEID. En toch kan trots ons motiveren om onze doelen te bereiken en de lat hoog te leggen.

* Of trots goed of slecht is? Dat onderscheid kun je niet altijd helder maken. Wanneer is trots een instrument van EMPOWERMENT, en wanneer slechts een verzoek om bevestiging van wat al is? 

* Iemand die trots is, kan zich BETER VOELEN dan anderen, maar ook precies even goed. 

Onderzoeksvragen: • Klinkt trots voor jou eerder negatief of positief? • Hebben we een portie trots nodig om gelukkig te leven?

Uit: Trots, De filosofie van een emotie. Inleiding: p. 13-14
Auteur: Martha Claeys; Boom, 2023

Volgens ARISTOTELES: Wel zei hij, dat je enkel op een goede manier trots kunt zijn als je ook echt goed bent. .. De belofte van trots is een aanmoediging om HET GOEDE te doen. 

GREGORIUS DE GROTE, 64 ste paus van de katholieke kerk: 
Trots prijkte helemaal bovenaan de lijst van hoofdzonde.
Kerkvader Augustinus: Trots leid je juist weg van het goede. Hij vond trots PERVERS. Deugdelijk was nederigheid, en zelfs schaamte en schuld. 

THOMAS van AQUINO wees trots af als een vorm van ZELFOVERSCHATTING. En toch is de liefde voor jezelf niet geheel taboe in het christendom. ‘Hou van je buur als van jezelf.’

THOMAS HOBBES (17de eeuwse Engelse denker) waarschuwde dat trots gevaarlijk is, omdat het de gelijkheid tussen mensen kan schaden. Trots is het menselijk verlangen om SUPERIEUR te zijn aan anderen, en moet dus vooral ingetoomd worden als we vreedzaam willen samenleven. Die competitie is schadelijk, omdat ze je aanspoort om anderen naar beneden te drukken. 

DAVID HUME (Schotse filosoof 18de eeuw): Voor hem was trots het plezierige gevoel dat je krijgt als iets wat je aan jezelf verbonden is, goed is. Dit gaat in de traditie van Aristoteles. Trots getuigt ervan dat de evaluatie van anderen ons niet koud laat, dat we niet zomaar onze zin doen zonder ons te bekommeren om HET EFFECT dat ons gedrag op anderen heeft. Bovendien kan trots ons MOTIVEREN om iets te bereiken. Volgens evolutionaire biologen is dat een van de functies van trots: een beloning voor inspanningen en voor gedrag dat de groep ten goede komt. 

De Franse verlichtingsdenker JEAN-JACQUES ROUSSEAU maakt trots ons ALERT VOOR ONRECHT. Door onze eigen situatie te vergelijken met die van een ander kunnen we namelijk oneerlijke verdeling ontwaren. Vergelijking met anderen is dan niet alleen goed, maar noodzakelijk. 

Trots kan gaan over de gelijke, respectvolle behandeling en tegelijkertijd kan het leiden tot zelfoverschatting. 

Onderzoeksvragen: • Wat is ‘gezonde’ trots? • Maakt trots ons alert voor onrecht? • Wanneer wordt trots gevaarlijk?
Uit: Trots, De filosofie van een emotie. Inleiding: p. 17-20
Auteur: Martha Claeys; Boom, 2023

Waardering en respect worden weleens door elkaar gebruikt, maar filosofen maken een scherp onderscheid.
RESPECT, ook zelfrespect, gaat over de basiserkenning van MENSELIJKHEID. ..

We zijn ALLE mensen een bepaalde behandeling verschuldigd, ongeacht hoe bewonderenswaardig of getalenteerd iemand is. Iedereen heeft recht op bepaalde vrijheden, privacy, fysieke integriteit of bescherming tegen vernedering.

Respect betekent dat je deze BASISRECHTEN erkent en respecteert. Zelfrespect gaat over de erkenning van menselijkheid IN JEZELF en de overtuiging dat je op basis daarvan een bepaalde behandeling verdient. Met die houding erken je de GELIJKHEID tussen mensen. Je erkent dat je exact evenveel respect verdient als een ander.

Onderzoeksvragen: • Is zelfrespect noodzakelijk om respect voor anderen te hebben? • Kan je vanuit een trotse houding respectvol blijven voor iedereen?

Uit: Trots, De filosofie van een emotie. Inleiding: p. 32-37
Auteur: Martha Claeys; Boom, 2023

Bij (zelf)WAARDERING gaat het erom dat je een kwaliteit of prestatie van jezelf waardeert. Vaak komt daarbij dat je jezelf onderscheidt van anderen: ik ben ergens opmerkelijk goed in, beter dan gemiddeld. Het verlangen naar de trots die bij zelfwaardering komt kijken, kan een DRIJFVEER zijn om je talenten te ontplooien en dingen te verwezenlijken. Maar zulke zelfwaardering komt al snel in het domein van COMPETITIE en VERGELIJKING. Ze heeft een schaduwzijde, want ze kan ons ertoe aanzetten om anderen neer te halen of hun mislukking toe te wensen. Trots slaat gemakkelijk om in ARROGANTIE of zelfoverschatting. Het is daarom belangrijk om goed af te bakenen wanneer dat gebeurt, en om na te gaan hoe we dat risico kunnen indammen, zodat we trots toch kunnen behouden als POSITIEVE DRIJFVEER. 

Onderzoeksvragen: • Hoe kan voor jou trotsheid/fierheid een positieve drijfveer zijn?

Uit: Trots, De filosofie van een emotie. Inleiding: p. 36-37
Auteur: Martha Claeys; Boom, 2023

“Volgens psychologe Jessica Tracy is trots erg nauw verbonden met ZELFWAARDERING. Trots is een fijn gevoel dat je krijgt als je iets goed hebt gedaan. Trots is een soort beloningsmechanisme voor geleverd werk. Tracy schat trots bijzonder hoog in. Volgens haar is trots de MOTOR die mensen voortstuwt  om hun ambities waar te maken en zichzelf te BLIJVEN ONTWIKKELEN. … De uitkomst van een INSPANNING is vaak onzeker, en toch blijven mensen aan moeilijke taken beginnen en stellen ze grootse doelen voor zichzelf. .. 

Tracy benadrukt dat trots niet enkel draait om lof van anderen, maar vooral om LOF die we VAN ONSZELF krijgen. We zoeken paden op die we betekenisvol en de moeite waard vinden, die ons leven zin geven, en kiezen niet zomaar voor plezier of gemak. We verlangen naar prestaties die het banale overstijgen en we zoeken het gevoel op dat we iets belangrijks aan het doen zijn, of dat we aan iets bouwen.“

Onderzoeksvragen: • Lof krijgen van jezelf! Hoe begrijp jij dat? Hoe doe je dat?

Uit: Trots, De filosofie van een emotie. Inleiding: p. 40-41
Auteur: Martha Claeys; Boom, 2023

“Het verlangen naar ZELFWAARDERING dat ons aanmoedigt om onze doelen te bereiken, zoals Tracy het schetst, klinkt als iets om te KOESTEREN. Een GOEDE zelfwaardering wordt door psychologen ook in verband gebracht met welzijn, prestaties en goed gedrag, terwijl LAGE zelfwaardering samenhangt met vijandigheid, agressie naar anderen en jezelf, en mentale gezondheidsproblemen. 

Maar DE LIJN tussen zelfwaardering en zelfoverschatting is DUN. Hoe groot mag de rol van de ander zijn in hoe je naar jezelf kijkt: wanneer is het goed om die serieus te nemen, en wanneer is het beter om de mening van anderen van ons af te schudden? … Waardering , van anderen en van onszelf, is vaak verbonden met competitie en onderlinge vijandigheid, waarbij de een alleen maar kan klimmen als de ander valt. Onze zoektocht naar zelfwaardering kan LELIJKE VORMEN aannemen. “

Onderzoeksvragen: • De lijn tussen zelfwaardering en zelfoverschatting. Hoe loopt die bij jou? • In welke mate is deze zelfwaardering afhankelijk van anderen?

Uit: Trots, De filosofie van een emotie. Inleiding: p. 43-44
Auteur: Martha Claeys; Boom, 2023

• Trots gaat om jezelf GROOT MAKEN, soms te groot, soms zo groot dat het ten koste gaat van de ruimte van een ander. 

• Trots werkt NARCISME in de hand, is het idee en verhindert ons om buiten onszelf te kijken. 

TOCH

• moeten we die emotie NIET zomaar AFSCHRIJVEN. Sterker nog, soms moeten we trots juist VERWELKOMEN. … Ze herinnert ons aan onze WAARDE en BESTAANSRECHT. 

Je kan jezelf op DRIE MANIEREN naar waarde schatten.

1 ZELFWAARDERING is de basis voor trots wanneer je een prestatie of inspanning hebt geleverd.
2 ZELFRESPECT is de trots die uitgaat van een waarde in de mens als mens, ongeacht prestatie of verdienste.
3 ZELFLIEFDE is trots over de aandacht voor je eigen bestaan, je voorkeuren en verlangens en je verhouding tot de mensen rondom je. 

EN DIT KAN OOK ….

Elk van deze vormen kan uit de BOCHT VLIEGEN. 

Onderzoeksvragen: • In welke vuistregels geloof jij sterk? Waarom?

Uit: Trots, De filosofie van een emotie. Conclusie: p. 181 - 183
Auteur: Martha Claeys; Boom, 2023

“Trots is contextgebonden. Dat wil ook zeggen dat iemand in één opzicht wat trotser mag zijn, en in een ander minder.
Anders Breivik heeft geen trots nodig als het gaat om zijn STATUS als witte man, maar mogelijks wel als het gaat om zijn status als ONZEKER INDIVIDU dat ter compensatie van een laag zelfbeeld en een ONVERMOGEN om in het reine te zijn met zichzelf, macht en controle zoekt door middel van haat en geweld. Sterker nog: doorgeslagen trots is niet zelden een gevolg van diepgewortelde SCHAAMTE en ZELFHAAT, en het onvermogen om ZICHZELF naar WAARDE te schatten. Je kan bij één persoon tegelijk een gebrek én een teveel aan trots vinden, precies omdat trots veelvuldig en contextgebonden is.“

Herken je dit? Bij anderen en bij jezelf? 

Onderzoeksvragen:
• Herken je dit? Bij anderen en bij jezelf?
Uit: Trots, De filosofie van een emotie. Conclusie: p. 184 - 185
Auteur: Martha Claeys; Boom, 2023

Bijna altijd passen mensen de term 'narcisme' toe op anderen.
Zou ikzelf in aanmerking komen om als een narcist te worden gezien? TB
Het vlotte antwoord lijkt ja te zijn. Mijn ijdelheid is namelijk indrukwekkend, en dat lijkt toch een voorwaarde voor narcisme te zijn. …
Voor mij is het te laat om nederigheid te claimen. IJdelheid en nederigheid staan lijnrecht tegenover elkaar.
Maakt mijn ijdelheid me ook tot een narcist?
Het verschil tussen de ijdele mens en de narcist is duidelijk.
Die laatste wil zichzelf niet kennen en bekommert zich niet om waarachtigheid. Een narcist interesseert zich niet voor problemen die hij voor anderen creëert. Verantwoordelijkheid is een ijdel woord. Een narcist voelt geen schuld, angst of schaamte wanneer hij liegt. Hij straalt zelfvertrouwen uit, maar is niet tot zelfverbetering in staat.
Een ijdel mens kan toegeven wanneer hij tekortschiet of faalt. Hi neemt zijn verantwoordelijkheid voor wat misloopt door zijn toedoen. Hij aanvaardt dat er soms een kloof gaapt tussen wie hij is en wie hij zou willen zijn. Hij probeert dus zelfinzicht te verwerven, hoe lastig dat ook is. Want hij weet dat zijn eigen trots, vooringenomenheid of onwetendheid zelfinzicht kan belemmeren.
‘Ken jezelf’ vraagt dat je de grenzen en beperkingen van jezelf moet kunnen inschatten. Het ‘zelf’ betekent hier dus juist niet dat je jezelf als begin- en eindpunt van je bestaan moet nemen.

Onderzoeksvragen:
• In welke mate leeft ijdelheid bij jou?

Uit: Ken jezelf, Tineke Beeckman: p. 121-122-123

Ik beschouw de nederigheid niet meteen als een deugd. Soms voel ik me wel nederig. Dat gebeurt bv. wanneer ik anderen moedige inspanningen zie leveren.
Toch spoort dat ontzag me niet aan om nederigheid als deugd te prijzen. Daarvoor associeer ik deze houding te sterk met sociale controle, met een visie op hiërarchie en macht. Ik wil wel knielen, maar alleen voor het schouwspel van het leven. Ik kniel niet wanneer dat gebaar inhoudt dat ik me onderwerp aan een hiërarchische overheid. Zo’n overheid wekt weinig vertrouwen wanneer ze eist dat anderen moeten zwichten.
Nietzsche en Machiavelli hebben deze argwaan tegen de nederigheid scherp beschreven. De opzichtige bereidheid om jezelf klein te maken, om openlijk je eigenwaarde te ondergraven, kan een moreel superioriteitsgevoel verbergen.
Nederigheid ligt dus dicht bij de ondeugden die ze beweert te beteugelen: ijdelheid en eigenwaan. Machiavelli: Terwijl de Italianen bidden om een hemelse beloning, vergeten ze om hun vrijheid te beschermen. Je kunt immers niet vechten als je op je knieën zit. Belagers zijn niet onder de indruk van zo’n vrijwillige onderwerping. Integendeel, nederigheid wekt afkeer op, geen respect. Je wordt overmeesterd, en vervolgens ga je geketend door het leven.
Onderzoeksvragen: • Hoe nederig ben jij? • Wanneer past het voor jou en hoe verhoudt zich dat t.o.v. je zelfwaarde?
Uit: Ken jezelf, Tineke Beeckman: p. 121-122-123